„Haiku”

haikuPiękno —
w rozdartym papierze drzwi
Droga Mleczna

Issa, 1813

Piękno prostoty, zwięzłości, celności. Haiku.

Niech młode liście
z oczu posągu zdejmą
kroplę, co świat zasłania

Bashō, 1688

Haiku to gatunek, który powstał w XVII w. Utwory składają się z trzech wersów liczących kolejno pięć, siedem oraz pięć sylab i notują stan jakiegoś wycinka świata. To fragmenty, ale jakże pełne! — mógłby stwierdzić miłośnik paradoksów. Poezja ta powiązana jest ze specyficznym sposobem odbierania świata. Na poetę czeka satori, czyli nagłe zrozumienie, pozwalające wznieść umysł i przyjmować rzeczywistość spokojnie, nieśpiesznie, z pewną rezygnacją. W języku japońskim taki stosunek do życia określa się jako mushin. Są to dwa ideogramy: jeden wyraża niebyt, drugi serce, duszę, myśl. W tym kontekście przywołuje się obraz jeziora odbijającego światło księżyca. Jak woda odbija światło bez dążenia, tak człowiek winien osiągnąć wyciszenie i emocjonalny spokój.

Skrzyp wioseł smaga fale
mrozi do szpiku kości
ta noc i łzy

Bashō, 1682

Agnieszka Żuławska-Umeda, autorka przekładów, napisała w przedmowie, iż haiku to poezja mówiąca raczej o duchu natury niż o jej szacie zewnętrznej. Podobnie jest z podmiotem — żadna ze strof nie opisuje bezpośrednio jego uczuć, domyślić się ich można jedynie poprzez atmosferę towarzyszącą opisywanemu światu. „W poezji japońskiej nazywa się to «bezoosobową atmosferą Natury», a jest to zasłona, za którą autor ukrywa swój smutek”.

Wprawdzie badacze europejscy podzielili strofę przywoływanej poezji na trzy wersy, jednak w oryginalnym zapisie japońskim jest ona jednowersowa. Nie znaczy to, iż w wersie musi panować zgodność podmiotu i orzeczenia. Migotliwość związków składniowych wprowadza nastrój nieuchwytności, tajemniczości.

Stanę na chwilę
wtulony za wodospadem
początek lata

Bashō, 1689

Kto stoi wtulony za wodospadem? Podmiot? Czy może początek lata?

Lśni w wodorostach
srebro ryb lecz dotknięte
zniknie na pewno

Bashō, 1681-1682

Źródeł inspiracji haiku upatruje się w poezji chińskiej, starej pieśni japońskiej, dramatach teatru Nō czy opowieściach z X i XI wieku. Na przykład powyższy utwór przypomina treść starej pieśni japońskiej z końca XVIII wieku, która mówi o kropelkach rosy na łodydze koniczyny. Gdyby ktoś ich dotknął, zaczęłyby znikać.

Lepi ciasteczka
uniosła rękę by kosmyk
odgarnąć z czoła

Bashō, 1691

Zdałam sobie sprawę, że autorem prawie wszystkich zacytowanych przeze mnie utworów jest Bashō. Oczywiście w zbiorze znajdują się dziełka różnych autorów, jednak te najbardziej mi się spodobały. Podobnie jak forma graficzna książki. Na lewej stronie mamy bowiem haiku w transkrypcji japońskiej, haiku (to samo) w języku polskim i czasem dodatkowe objaśnienia. Na prawej — wykonane tuszem kaligramy. Piękne.

Haiku, przeł. A. Żuławska-Umeda, Wrocław 1983.
Reklamy

2 thoughts on “„Haiku”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: